Før helga var folkerettsforskarar og Midtausten-forskarar samla på Nobelinstituttet i Oslo. Målet var å utforska alternative føderale og konføderale løysingar på konflikten mellom Israel og Palestina.
Initiativet kom frå filosofiprofessor Andreas Føllesdal frå Institutt for offentleg rett ved UiO og Omri Boehm som er førsteamanuensis i filosofi ved The New School for Social Research i New York. Sistnemnde er fødd i Gilon i Israel, og studerte ved Universitetet i Tel Aviv før han tok doktorgraden ved Yale University i USA.
– Ideen kom då han og eg var saman på Senter for høgare studiar /Wissenschaftskolleg i Berlin i 2023-24, opplyser Andreas Føllesdal til Uniforum nokre dagar før konferansen startar.
Då hadde dei klart å samla forskarar, tidlegare politikarar og andre aktørar frå begge sider av konflikten som går inn for ulike (kon)føderale løysingar mellom Israel og Palestina. Frå Noreg deltok blant andre Midtausten-ekspertane, Nils A. Butenschøn og Hilde Henriksen Waage og folkerettseksperten Geir Ulfstein.
Den dagen konferansen begynner, møter Uniforum Omri Boehm og Andreas Føllesdal på Nobelinstituttet, som er vertskap for konferansen, som vert arrangert i samarbeid med Institutt for offentlig rett.
– For oss var det viktig å få diskutert dette temaet med akademikarar, aktørar og sivilsamfunnet utan å involvera politikarar i noka formell rolle, seier Andreas Føllesdal, som understrekar at ideen om ein konføderasjon mellom Israel og Palestina ikkje er ny.
– Den var ein del av diskusjonen om oppdelinga i to statar allereie på 1940-talet, fortel han.
Ein tanke frå 1920- og 1930-talet
Omri Boehm utdjupar:
– Ja, ideen oppstod mellom ei lita gruppe med messianske jødar (kristne jødar) som var i Israel på 1920- og 1930-talet. Dei er kjente for å ha støtta ideen om ein stat for begge folkegruppene i staden for to statar. Den kjente sionisten Martin Buber var ein av dei som støtta denne visjonen, fortel Omri Boehm.
Sjølv har han også skrive boka “Haifa Republic: A Democratic Future for Israel” om denne historia, og han har gjort funn som overraskar mange.
– Der viste eg at det ikkje berre var Martin Buber og hans meiningsfeller som støtta dette. Det gjorde også Ben-Gurion (Red.mrk: Israels første statsminister) og Vladimir Jabotinsky som ofte blir hugsa som svært høgrevridd, ja ein nesten fascistisk sionist. Begge hadde tankar om ein stat av to nasjonar, fortel han.
Dette er ein konføderasjon:
ei nemning på ei samanslutning av statar, eit samfunn eller grupper, der partane i samanslutninga ikkje oppgir noko av sin formelle suverenitet.
(Kjelde: Store norske leksikon)
Dette er ein føderasjon:
er nemninga på ein stat som består av fleire delstatar. Delstatane kan blant anna kallast statar (USA), provinsar (Canada), kantonar (Sveits) og land (Tyskland), og dei er knytte saman av ei felles forfatning.
(Kjelde:Store norske leksikon)
For han er det viktig å visa at det er ulike synspunkt på dette også mellom ulike politiske fraksjonar.
– I dag har du sionistane, anten dei er liberale eller ei, anten dei er for to statar eller ei, men du har også sionistane som trur på ein jødisk stat og så har du anti-sionistane som er imot det. I det ordskiftet er det vanskeleg å føreslå alternativ. Ideen vår her er blant anna å visa at det er mogleg å tenkja seg ein binasjonal føderasjon utan at det skal bli oppfatta som eit antisionistisk prosjekt, forklarar han.
– Binasjonalisme er eit problem allereie
Samtidig vedgår han at i dagens konflikt mellom Israel og Hamas i Gaza, er det ikkje lett å få gehør for denne typen sionisme blant palestinarane.
– Om det var vanskeleg før 7. oktober 2023, er det blitt endå vanskelegare no, konstaterer han.
For han finst det problem på begge sider av konflikten. Då viser han til korleis dei to partane tolkar ein binasjonal stat i dei palestinske og israelske områda ulikt.
– Binasjonalisme er eit problem allereie. Altfor ofte vil ingen av dei to sidene anerkjenna rettane til den andre sida, er erfaringa mi. Palestinarane vil svært ofte snakka om føderasjon, men dei vil ikkje kalla den for binasjonal, fordi dei ikkje vil anerkjenna den andre sida som ein nasjon. Det er noko dei må koma over. Å nemna sionisme i dag, det er av forståelege grunnar ei verkeleg utfordring, slår han fast.
– Det er rom for meir kreativitet
Andreas Føllesdal trur at dei akademikarane og andre aktørar dei har klart å samla på denne konferansen, vil kunna sjå på moglege løysingar mellom folka i Israel og Palestina med opnare auge, øyre og sinn enn mange andre. Han meiner at dei heller ikkje har kome med same bindingar og føreinntatte haldningar som mange andre som er midt i konflikten har, og som dei føler seg pressa til å bringa vidare gjennom media.
– Dei Omri og eg har handplukka her, viker ikkje frå å få dei ulike konfliktane, emna og spenningane opp på bordet. Det skjer i ei ramme og med samtalepartnarar som i hovudsak ikkje vil konfrontera kvarandre, og dei ser ikkje på slike (kon)føderale ordningar som eit nullsum-spel. Det er rom for meir kreativitet, inspirert av nokre tidlegare fredsprosjekt som i det minste har lykkast litt – men også har veikskapar, seier Føllesdal.
– Heller meir mot føderasjon
Omri Boehm ser på lista over deltakarane og peikar på at mange av dei er sterke tilhengjarar av konføderasjon heller enn føderasjon.
– Eg meiner at me på mange måtar meiner det same, men faktum er at det er ein stor skilnad på «Eit land for alle,» som er representert av folk som Limor Yehuda og Rula Hardal på den eine sida, og meg sjølv, på den andre sida, som heller meir mot ein føderasjon enn ein konføderasjon, seier han.
– Det skal vera ein føderasjon mellom Israel og Palestina?
– Ja, stadfestar han.
På konferansen er det representantar for organisasjonen “A land for all” (Eit land for alle) også. Etter Omri Boehms oppfatning likar dei framleis å seia at dei er for ei to-statsløysing, men tenkt som ein konføderasjon der dei vil dela territoriet heller enn å skilja det.
– Me har masse til felles, men eg tenderer å koma frå det andre perspektivet, og seier at me treng ein viss grad av skilje innanfor den føderale strukturen.
Han trekkjer også fram at det på konferansen både er palestinarar frå Vestbreidda og israelsk-palestinarar.
– Dei vil truleg ha ulike synspunkt på spørsmålet om eit land for alle palestinarar, førestiller han seg.
-Trur ikkje at freden vil koma som ein Oslo-avtale
– Trur du at det ein gong i framtida vil vera realistisk å koma fram til ein fredsavtale som inneber at Israel og Palestina blir to statar i ein føderalstat?
– Eg tenkjer at det vil vera den einaste realistiske moglegheita for fred, utan at eg kan seia noko om detaljane og kva type løysing det kan bli. Det kan nok bli fleire krigar. Og eg trur ikkje at freden vil koma som ein Oslo-avtale med ei to-statsløysing.
Andreas Føllesdal har sett på andre fredsløysingar i andre delar av verda, og korleis dei kan vera til inspirasjon – og åtvaring - for å kunna få til ei fredsløysing mellom Israel og Palestina.
– Det er nettopp på dette området grunnforskinga kjem inn. Derfor har me invitert Midtausten-ekspert Hilde Henriksen Waage hit, og personar som kjenner Langfredag-avtalen frå Nord-Irland. Sjølv har eg jobba med føderale og konføderale område. Slike løysingar kan av og til vera til nytte når mange er uroa for om det er mogleg å bli verna mot overherredømme og vald og samtidig ta kontroll over sin eigen lagnad, trekkjer han fram.
– Me må vera utopiske realistar
Føllesdal meiner at ‘suverenitet’ og ‘stat’ er verken nødvendig eller tilstrekkeleg for å sikra desse viktige interessene for individ og folkegrupper. Og han viser til at historia og samanliknande studiar gir oss verktøy for korleis det vil vera mogleg å etablera og opprettholde ein suveren føderal stat, eller to statar i ein konføderasjon.
– I dette tilfellet, som så ofte, må me vera utopiske realistar. Delvis fordi det er viktig ikkje å gi opp alt håp. Når me ser på historia, så har fleire halvvegs suksessrike forsøk på å avslutta krigar enda opp i ei slags føderal eller konføderal retning. Eit godt døme er EU som klarte å avslutta fryktelege krigar som hadde gått føre seg i fleire hundreår. Også Dayton-avtalen i Bosnia-Herzegovina og Langfredagsavtalen i Nord-Irland er gode døme å læra frå, både på godt og vondt, synest Føllesdal, som heller ikkje legg skjul på at det har vore katastrofale døme på det motsette.
– Men me kan læra av desse avtalane utan nødvendigvis å ta ein blåkopi av dei, legg han til.
– Det er nettopp i slike situasjonar forandringar kan skje
Begge viser til at situasjonen mellom Israel og Palestina er blitt verre og verre sidan dei først tok initiativet til denne konferansen.
– Men det er nettopp i slike situasjonar forandringar kan skje, seier Boehm. Og det kan ikkje berre bli augneblinkar av tapte håp, understrekar han.
– Eg trur det er ei viktig konstitusjonell moglegheit i Israel akkurat no. For den einaste openberre løysinga er at israelarar og palestinarar bur og lever saman i eit felles område som dei deler. (A Palestinian-Jewish Cohabitation).
Filosofen Andreas Føllesdal og filosofen Omri Boehm er begge begeistra for den tyske filosofen Immanuel Kant.
– Han drøymde om både ein føderasjon og om fred på europeisk jord. Og han aksepterte at marknadsøkonomien kunne vera eit godt verktøy, ikkje for at den skapte vennskap, men for at den skapte felles interesse for samarbeid heller enn krig. Den europeiske unionen kan, trass i alle sine manglar, visa at Kant var sanndrøymt, seier Føllesdal.
– Kva er vegen vidare? lurer Uniforum på.
Omri Boehm og Andreas Føllesdal understrekar at dei ikkje hadde lagt nokon stor strategi før konferansen.
– Me må sjå kva deltakarane er interesserte i, om desse samtalane har meirverdi for dei og om dei ynskjer å halda fram med dialogen. Nobelinstituttet ynskjer oss velkommen tilbake – men stigen blir til der deltakarane ynskjer å gå, minner dei om.
• Les meir om Midtausten:
Eit forskingssenter som lyser opp i mørket i Midtausten
Erik Fosse om Gaza: – Slik som det ser ut i dag, vil helsevesenet bryta heilt saman
Logg inn for å kommentere